Zbigniew Herman
ur. 17.12.1935 r. w Tłustem, pow. zaleszczycki (obecnie Ukraina), zm. 4.05.2010 r. w Katowicach – lekarz, farmakolog, prof. nauk medycznych, rektor Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach, organizator Katedry Farmakologii i Zakładu Farmakologii Klinicznej.
| |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Zbigniew Herman |
| Data i miejsce urodzenia | 17.12.1935, Tłuste |
| Data i miejsce śmierci | 4.05.2010, Katowice |
| Zawód | lekarz, farmakolog, rektor |
Prof. Z. Herman podczas inauguracji roku akademickiego 1981/1982
Promocja doktorska (1963)
Z matką Marią (1937)
Nekrolog Zbigniewa Hermana
Zbigniew Herman przyszedł na świat w rodzinie Leopolda (ur. 1907) i Marii z d. Fedorów. Oboje rodzice byli nauczycielami. Miał młodszą siostrę Annę (1946–1986), bibliotekarkę. W 1939 r. rodzina Hermanów przeniosła się do wsi Biała w powiecie czortkowskim (obecnie Ukraina), w 1943 r. do Czortkowa. W 1945 r. w ramach przesiedleń trafili do Krakowa, ale jeszcze tego samego roku przeprowadzili się do Bytomia. Ojciec w latach 1947–1948 był funkcjonariuszem i nauczycielem w szkole przy Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Bytomiu. Z.H. tak pisał o swoim pochodzeniu:
Moje korzenie sięgają bardzo daleko stąd. Urodziłem się krótko przed wojną na Podolu, w dawnym woj. stanisławowskim w okolicy Zaleszczyk. Oprócz katolików żyli tam unici, prawosławni i Żydzi. Pierwszą parafią, którą pamiętam był kościół o.o. Dominikanów w Czortkowie, małym miasteczku podolskim. Tam właśnie w wieku 5 lat przyjąłem Pierwszą Komunię Świętą. Po wojnie trzeba było stamtąd wyjechać i tak moi rodzice w 1945 r. osiedlili się w Bytomiu, gdzie spędziłem całą moją młodość. Chociaż wychowany byłem w środowisku wschodnim, w jego kulturze i zwyczajach to jednak całe dorosłe życie związałem ze Śląskiem i mimo że się tu nie urodziłem, czuję się Ślązakiem. [Mimo że się tu nie urodziłem, czuję się Ślązakiem, „U Oblatów” 1993, nr 19, s. 3, rozmowa ze Z. Hermanem].
Żona, po jego śmierci, uzupełniła wspomnienia z lat dziecinnych spędzonych na Kresach Wschodnich:
Wspomnienia Zbyszka z dzieciństwa nie były radosne. Życie na Podolu, skąd pochodziła Jego rodzina […], było wówczas obarczone nie tylko troskami materialnymi, ale także stałą obawą o osobiste bezpieczeństwo. Atmosfera wielonarodowościowego środowiska, niezbyt przychylnego ludności polskiej, stała się przyczyną przesiedlenia się rodziny Hermanów w 1945 roku do Bytomia. Rodzice Zbyszka, oboje pedagodzy, bardzo dbali o staranne wychowanie dwojga swoich dzieci. Zbyszek miał ukochaną, młodszą o 11 lat siostrę, Anię, w której w wychowaniu i późniejszej edukacji pomagał. Jej przedwczesna śmierć była dla Niego ciężkim przeżyciem. [Profesor Zbigniew Stanisław Herman. Współtwórca farmakologii klinicznej w Polsce, pod red. T. Białek i W. Pierzchały, Katowice 2010, s. 123–124].
Naukę w szkole podstawowej rozpoczął w Czortkowie, gdzie uczęszczał w latach 1941–1945. Po przeprowadzce kontynuował naukę w Szkole Podstawowej im. Tadeusza Kościuszki w Bytomiu (1945–1948). W tym mieście ukończył także Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia (1948–1952). Za zgodą Ministerstwa Oświaty zdał maturę z wyróżnieniem mając niespełna siedemnaście lat, a świadectwo dojrzałości otrzymał 28 maja 1952 r. Na życzenie matki, jeszcze w Czortkowie, rozpoczął naukę gry na fortepianie, którą kontynuował w Szkole Muzycznej I stopnia (1945–1951) i Państwowej Średniej Szkole Muzycznej (1951–1955). Naukę zakończył uzyskując dyplom nauczyciela w klasie fortepianu. Kontynuował naukę na kursach mistrzowskich u prof. Stanisława Czarnego, a koncertował do początku lat siedemdziesiątych XX w. Miał słuch absolutny, lecz na przedmiot studiów nie wybrał muzyki. O studiach medycznych, jako kierunku, który chciałby studiować pomyślał wbrew rodzicom, którzy chcieli by podjął studia politechniczne lub muzyczne.
Studia rozpoczął w 1952 r. na Wydziale Lekarskim Śląskiej Akademii Medycznej (ŚAM) w Zabrzu-Rokitnicy. Dyplom ukończenia i tytuł lekarza otrzymał 9 marca 1958 r. W trakcie trzeciego roku studiów rozpoczął pracę w Katedrze Farmakologii ŚAM, gdzie od 1957 r. był zastępcą asystenta. Po ukończeniu nauki pozostał w Katedrze Farmakologii i awansował kolejno na stanowiska: asystenta (1958), starszego asystenta (1961), adiunkta (1965), docenta (1970), profesora nadzwyczajnego (1978) i profesora zwyczajnego (1986).
Intensywnie pogłębiał wiedzę. Był stypendystą Instytutu Farmakologii Akademii Nauk w Moskwie (1963) i w Laboratorium Farmakologii Biochemicznej Narodowego Instytutu Zdrowia w Bethesdzie (Maryland, USA; 1966–1967) oraz wielu innych ośrodków naukowych, m. in. w Londynie (1970), Sztokholmie (1971), Atlancie (1971), Rochester (1972). Zdobytą wiedzę rozpowszechniał w polskich ośrodkach farmakologicznych w Krakowie, Lublinie, Warszawie i Katowicach.
27 marca 1963 r. uchwałą Rady Wydziału Lekarskiego ŚAM otrzymał stopień naukowy doktora medycyny na podstawie dysertacji Wpływ niektórych diet stosowanych dla wywołania miażdżycy doświadczalnej na zawartość 5-hydroksytryptaminy w mózgu i aktywność niektórych enzymów wpływających na metabolizm anin indolowych u gołębi i szczurów wykonanej pod kier. doc. Tadeusza Chruściela. Specjalizację II stopnia w zakresie chorób wewnętrznych uzyskał w 1966 r., specjalizację w zakresie farmakologii w 1970 r., a w zakresie farmakologii klinicznej w 1974 r. Uchwałą Rady Wydziału Lekarskiego ŚAM z dnia 27 czerwca 1970 r., którą zatwierdziła Centralna Komisja Kwalifikacyjna 8 marca 1971 r. otrzymał stopień naukowy doktora habilitowanego nauk medycznych w zakresie farmakologii, na podstawie rozprawy Działalnie leków psychotropowych zmieniających poziom noradrenaliny w mózgu oraz wpływ egzogennej noradrenaliny na zachowanie się szczurów. 7 kwietnia 1978 r. uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a 16 października 1986 r. profesora zwyczajnego.
Pracę badawczą łączył z wieloma funkcjami na ŚAM. W Katedrze i Zakładzie Farmakologii w Zabrzu-Rokitnicy w 1968 r. został pełniącym obowiązki kierownika, a w 1970 r. kierownikiem. W 1986 r. od podstaw zorganizował Katedrę Farmakologii i Zakład Farmakologii Klinicznej przy Wydziale Lekarskim w Katowicach-Ligocie. Ponadto był prodziekanem (1975–1977), a następnie dziekanem (1977–1980) Wydziału Lekarskiego, pierwszym wybranym w wolnych wyborach akademickich rektorem ŚAM (1980–1982), przewodniczącym Senackiej Komisji Nauki (od 1990) i członkiem Senatu Akademii (1983–2002). W 1986 r. utworzył pierwszą w Polsce Poradnię Chorób Wewnętrznych i Farmakologii. Wraz z żoną Anną Dyaczyńską-Herman zaangażowali się w zakładaną w 1980 r. na ŚAM NSZZ Solidarność.
Działalność naukowo-badawczą skupił wokół modeli miażdżycowych i psychofarmakologii. Opublikował niemal 350 prac z zakresu farmakologii, farmakologii klinicznej i farmakoterapii, w tym także prace drukowane w czasopismach zagranicznych, podręczniki i skrypty. Uczestniczył w ok. 300 kongresach, sympozjach i zjazdach naukowych (w tym 130 zagranicznych), podczas których wygłaszał referaty. Wyjeżdżał z wykładami na zaproszenie uniwersytetów zagranicznych (Pensylwania, Filadelfia, Sorbona, Erewań, Nowy York, Rochester). Znalazł się na tzw. liście Andrzeja Pilca – zestawieniu 150 najczęściej cytowanych polskich uczonych w zakresie medycyny i biologii. Był promotorem wielu prac magisterskich, 32 prac doktorskich, opiekunem 11 habilitacji. Recenzował niemal 150 prac doktorskich, ponad 80 habilitacji, a także przygotował prawie 30 recenzji dla Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych.
Był członkiem wielu instytucji i organizacji naukowych, m.in.: Komitetu Badań Naukowych (1991–1994), Wydziału V Lekarskiego Polskiej Akademii Umiejętności (1993–2010, w latach 2009–2010 wicedyrektor Wydziału V), Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych (1994–2010), Komitetu Terapii Doświadczalnej PAN (1980–2010, w latach 1990–2000 przewodniczący), Komitetu Etyki w Nauce przy Prezydium PAN (1994–2010, w latach 1994–1998 sekretarz), Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN (1975–2010), członek korespondent PAN (2002–2010), a także 7 zagranicznych i 6 krajowych towarzystw medycznych, m.in. Polskiego Towarzystwa Farmakologicznego (członek założyciel, sekretarz 1973–1975, prezes 1986–1989), European Society of Neuropharmacology (od 1986), Arbeitsgemeinschaft für Neuropsychopharmakologie (od 1988).
Redagował czasopisma fachowe: „Annales Academiae Medicae Silesiensis” (1978–1980), „Polish Journal of Pharmacology” (od 1985), członek komitetu redakcyjnego „International Journal of Clinical Pharmacology and Toxicology” (od 1990).
Na emeryturę przeszedł 30 września 2006 r. Interesował się muzyką, literaturą piękną i filozofią, a czas wolny przeznaczał na wędrówki górskie. Muzyka pozostała dla niego do końca najważniejsza. Z upodobaniem słuchał w zaciszu domowym nagrań ze zgromadzonej płytoteki, a także był częstym gościem sal Filharmonii Śląskiej i Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach. Dużą prywatną płytotekę zapisał w testamencie Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach.
7 kwietnia 1972 r. w Zabrzu ożenił się z koleżanką ze studiów Anną Ludwiką Dyaczyńską (28.04.1933–5.11.2014) z Żywca – lekarką, anestezjolog, prof. dr. hab. Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. Ślub kościelny odbył się 29 kwietnia tego roku w katedrze na Wawelu, a sakramentu udzielił ks. dr Tadeusz Pieronek.
Najważniejsze wyróżnienia: Członek Honorowy Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii (1992), doctor honoris causa Śląskiej Akademii Medycznej (1993) oraz Akademii Medycznej w Lublinie (1999), Kawaler Zakonu Rycerzy Maltańskich.
Odznaczony: Krzyżem Oficerskim oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Medalem Polskiego Towarzystwa Lekarskiego „Gloria Medicinae”, złotą odznaką „Zasłużonemu w rozwoju ŚAM” oraz odznaka „Za wzorową pracę w służbie zdrowia”, Orderem Honorowym „Laur 50-lecia ŚAM”. Wielokrotnie nagradzany nagrodami indywidualnymi i zespołowymi ministerialnymi oraz przyznawanymi przez władze ŚAM.
Został pochowany na cmentarzu Przemienienia Pańskiego w Żywcu przy ul. Komonieckiego. Tam też w 2014 r. pochowano jego żonę. 6 maja w Auli im. Prof. Witolda Zahorskiego w Katowicach-Ligocie odbyła się uroczystość pożegnania prof. Z. Hermana przez społeczność akademicką Śląskiego Uniwersytetu Medycznego (wcześniej ŚAM). W zapisach testamentowych małżonkowie zastrzegli, że z pozostałego po nich majątku utworzony zostanie w Polskiej Akademii Umiejętności fundusz stypendialny na prowadzenie badań w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii lub farmakologii klinicznej
Bibliografia podmiotowa
Bibliografia prac Z.S. Hermana, [w:] Profesor Zbigniew Stanisław Herman. Współtwórca farmakologii klinicznej w Polsce, pod red. T. Białek i W. Pierzchały, Katowice 2010, s. 135–212.
Bibliografia przedmiotowa
Herman Zbigniew, [w:] Kto jest kim w województwie katowickim ’93, Katowice 1994, s. 111.
Herman Zbigniew Stanisław, [w:] Kto jest kim w polskiej medycynie. Informator biograficzny, Warszawa 1987, s. 224.
Herman Zbigniew Stanisław, [w:] Złota księga nauki polskiej 2000. Naukowcy przełomu wieków, red. nacz. K. Pikoń, Gliwice 2001, s. 164.
Leopold Herman, [w:] Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Katalog funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/96807 [dostęp 12.04.2026]
Profesor Zbigniew Stanisław Herman. Współtwórca farmakologii klinicznej w Polsce, pod red. T. Białek i W. Pierzchały, Katowice 2010.
Puzio A., Herman Zbigniew Stanisław, [w:] Słownik medycyny i farmacji Górnego Śląska, t. 5, pod red. J. M. Dyrdy i B. Gruszki, Katowice 2003, s. 164–166.
Puzio A., Herman Zbigniew Stanisław, [w:] Katalog Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Hasła biograficzne, https://katalog.sum.edu.pl/F?func=direct&=&=&=&format=999&doc%5Fnumber=000004746&local%5Fbase=biograf&pds_handle=GUEST [dostęp 12.04.2026]
Stypendia Naukowe im. Anny z Dyaczyńskich i Zbigniewa Hermanów, [w:] Polska Akademia Umiejętności. Działalność, https://web.archive.org/web/20250624001435/https:/pau.krakow.pl/index.php/pl/dzialalnosc/stypendia-im-hermanow [dostęp 12.04.2026]
Zbigniew Herman, [w:] Grokipedia, https://grokipedia.com/page/zbigniew_herman [dostęp 12.04.2026]
Autor hasła
Anita Tomanek