Włodzimierz Humen

Imię i nazwisko	Włodzimierz Humen
Data i miejsce urodzenia	12.07.1904 Lwów
Data i miejsce śmierci	9.07.1972 Warszawa
Zawód	pilot szybowcowy, wykładowca akademicki

ur. 12.07.1904 r. we Lwowie (obecnie Ukraina), zm. 9.07.1972 r. w Warszawie – pilot szybowcowy, organizator Instytutu Szybownictwa w Bielsku, instruktor i działacz sportowy, wykładowca AWF w Warszawie.

• 

  Włodzimierz Humen

• 

  Okładka książki: "Szybownictwo. Podręcznik instruktora i pilota szybowcowego", red. W. Humen, Warszawa 1948.

Włodzimierz Humen ukończył gimnazjum matematyczno-przyrodnicze we Lwowie i w 1924 r. zdał egzamin dojrzałości. Jako młody chłopak działał w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” oraz Towarzystwie Zabaw Ruchowych (TZR) we Lwowie. Sport był zawsze jego pasją. W latach 1924-1929 był nauczycielem szkoły kolejowej we Lwowie i równocześnie instruktorem sportowym. Od 1926 r. kierował Parkiem TZR we Lwowie, dbając o stronę sportową i rekreacyjną zajęć organizowanych przez TZR. Sam był aktywnym sportowcem, początkowo również działaczem sportowym w dziedzinie piłki ręcznej, pełnił funkcję prezesa Okręgowego Związku Piłki Ręcznej, sędziował mecze i napisał podręcznik do tej gry (1926). W tym czasie rozpoczął współpracę z czasopismami sportowymi „Sport” i „Stadion”, publikując artykuły w których zawarł ciekawe spostrzeżenia na temat kultury fizycznej. W 1927 r. został członkiem Związku Dziennikarzy Sportowych RP. Pisał też do lwowskich dzienników, np. „Słowa Polskiego”, gdzie w 1927 r. zamieścił artykuł Z pracy nad wychowaniem fizycznym we Lwowie (nr 322).

W 1929 r. rozpoczął studia w nowo powołanej uczelni – Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego (CIWF) w Warszawie. W tym samym roku został pierwszym prezesem Bratniej Pomocy Słuchaczy i Słuchaczek CIWF. Już w trakcie studiów podjął pracę w charakterze młodszego asystenta, a po ich ukończeniu – asystenta. Prowadził zajęcia z gier, narciarstwa i lekkoatletyki oraz wykładał historię i teorię wychowania fizycznego. W tym okresie redagował również miesięcznik Koła Absolwentów CIWF pt. „Tętno”. Będąc jeszcze studentem zetknął się bliżej ze sportem szybowcowym. Były to pionierskie lata szybownictwa, czas gdy przyciągało ono najlepszych oraz najodważniejszych sportowców. W.H. został członkiem studenckiego koła szybowcowego „Start”. W 1932 r. w szkole szybowcowej w Polichnie uzyskał kategorię A i B pilota szybowcowego. W szkole zetknął się ze środowiskiem szybowników i poznał wielu pasjonatów tego sportu. Przyjaźń z kolegami z Aeroklubu Warszawskiego przetrwała do końca życia. Kolejne szkolenie szybowcowe odbył w 1934 r. w szkole w Pińczowie i uzyskał kategorię C pilota szybowcowego i uprawnienia instruktora szybowcowego. W 1934 r. ukończył też kurs pilotażu samolotów Aeroklubu Warszawskiego i odtąd latał dość często także na samolotach. Jednak to szybowce pozostały jego pasją. W 1936 r. w Ustianowej (obecnie woj. podkarpackie), w ośrodku prowadzącym szkolenia szybowcowe na rzecz lotnictwa wojskowego, ukończył unifikacyjny kurs instruktorów szybowcowych. Dzięki zdobytym uprawnieniom mógł kierować latem 1936 i 1937 r. Wojskowym Obozem Szybowcowym. Właśnie tam, w Ustianowej zdobył Srebrną Odznakę Szybowcową. Jesienią 1937 r. wziął udział w oblatywaniu terenów szybowcowych w Brasławiu (obecnie Białoruś), szybowisku leżącym na północno-wschodnich kresach II Rzeczypospolitej, w woj. wileńskim.

Z inicjatywy W.H. w 1937 r. włączono szybownictwo do programów obozów letnich CIWF. W 1938 r. poprowadził szkolenie szybowcowe dla studentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Pozwoliło mu to rozwijać swoje marzenie zawodowe, którym było propagowanie sportu szybowcowego wśród studentów uczelni wychowania fizycznego, późniejszych instruktorów szybowcowych nowego typu. Korzystając z doświadczeń dydaktycznych i metodycznych zdobytych w Ustianowej opracował wspólnie z Jerzym Iliaszewiczem podręcznik Zasady szkolenia szybowcowego, wydany potem nakładem Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP). Jego zaangażowanie zostało docenione i 1 stycznia 1939 r. rozpoczął pracę w referacie szybowcowym LOPP. Równolegle współpracował z prasą sportową, m.in. w latach 1932-1939 pełnił funkcję sekretarza redakcji miesięcznika „Wychowanie Fizyczne”, a w latach 1937-1939 kierował wydawnictwem „Kultura Fizyczna”, które wydawało trzy czasopisma sportowe: „Sport Polski”, „Sport Szkolny” i „Wychowanie Fizyczne”.

W okresie II wojny światowej mieszkał najpierw w Warszawie, pracując jako robotnik w zajezdni tramwajowej, a od 1941 r. w Łańcucie, gdzie był stróżem. Po zakończeniu działań wojennych pracował krótko jako nauczyciel w Państwowym Gimnazjum i Liceum w Łańcucie. Jednak jeszcze w 1945 r. zgłosił  się do dyspozycji władz lotnictwa cywilnego. Zaproszono go na Ogólnopolską Konferencję Szybowcową w Jeżowie Sudeckim zorganizowaną w listopadzie 1945 r. Na konferencji wystąpił z referatem zatytułowanym O zasadach szkolenia szybowcowego. W rezultacie w styczniu 1946 r. delegowano go do Bielska, gdzie powstawał właśnie Instytut Szybowcowy. Jego zadaniem było zorganizowanie szkoły instruktorów szybowcowych. Włączył się aktywnie w organizację nowego Instytutu i 1 maja 1946 r. został kierownikiem Wydziału Wyszkolenia (1945-1950). Organizował wówczas pierwsze po wojnie unifikacyjne kursy dla instruktorów szybowcowych. Można uznać, że był twórcą podstaw szkolenia kadr instruktorskich dla sportu szybowcowego w powojennej Polsce. W październiku 1948 r. założył Centralną Szkołę Instruktorów Szybowcowych Powszechnej Organizacji „Służba Polsce”. Tak wspomina go jeden z kursantów:

Gdy Instytut Szybownictwa przekształcono w Szybowcowy Zakład Doświadczalny, wyłączając z niego Wydział Wyszkolenia, pozostał przy Instytucie, gdzie odtąd pracował w sekcji badań w locie aż do 1954 r. Nie zrezygnował jednak z pracy pedagogicznej i w latach 1949–1953 kierował wydziałem lotniczym w Technikum Mechaniczno-Elektrycznym w Bielsku.

Działał społecznie w Aeroklubie Bielsko-Bialskim, w 1949 r. pełnił funkcję jego prezesa. Był również wiceprezesem Aeroklubu RP i z jego ramienia w 1948 r. został delegatem na konferencję generalną Międzynarodowej Federacji Lotniczej (FAI) w Paryżu. Na tej konferencji został wybrany wiceprezydentem FAI, funkcję pełnił do 1950 r. Na konferencji generalnej FAI w Cleveland (USA) w 1950 r. zgłosił wniosek o ustanowienie Złotej Odznaki Szybowcowej z Trzema Diamentami. Wniosek został przyjęty, a odznaka powszechnie wprowadzona w szybownictwie światowym.

Lata 1948-1949 przyniosły jednak obok sukcesów ciemniejszą kartę w biografii W.H. Od czwartego kwartału 1948 r. władze zarządziły tzw. weryfikację pilotów. Zawieszono wszystkie licencje, a otrzymali je ponownie tylko ci, których zweryfikowały komisje, starano się w ten sposób wykluczyć pilotów, którzy mieli niewygodną przeszłość dla władz komunistycznych (np. działali w Armii Krajowej). W.H. był członkiem komisji weryfikacyjnej przy Aeroklubie Bielsko-Bialskim, która odbierała uprawnienia do latania wielu wspaniałym pilotom. Wśród ofiar były sławy tej miary, co Piotr Mynarski (zob. osobne hasło) i Wanda Modlibowska.

W styczniu 1951 r., jako przedstawiciel Ligi Lotniczej, wszedł w skład Miejskiej Rady Narodowej  miasta Bielsko-Biała. W latach 1954-1956 był kierownikiem Wydziału Szybowcowego Zarządu Głównego Ligi Przyjaciół Żołnierza.  W okresie od października 1954 do lutego 1955 r. przebywał wraz z inż. Władysławem Nowakowskim (zob. osobne hasło) w Chinach, gdzie Szybowcowy Zakład Doświadczalny z Bielska pomagał tworzyć zręby chińskiego sportu szybowcowego. Ze względu na swe doświadczenie szybowcowe był konsultantem przy kręceniu filmów Pierwszy start (1950) i Podniebne zawody (1954).

W latach 1948-1956 był organizatorem i kierownikiem wszystkich krajowych zawodów szybowcowych (z wyjątkiem zawodów w Poznaniu), a także międzynarodowych zawodów i mistrzostw. Przez trzy lata (1954-1956) sprawował funkcję trenera Szybowcowej Kadry Narodowej. W latach 1955–1956 był przewodniczącym Komisji Szybowcowej Aeroklubu PRL, a w 1957 r. wszedł w skład Krajowej Konferencji Założycieli Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej i przez 11 lat pełnił funkcję wiceprezesa TKKF. Był założycielem pisma TKKF „Rekreacja Fizyczna”. Stale współpracował z prasą sportową, m.in. tygodnikami „Skrzydła i Motor” oraz „Skrzydlata Polska”. Publikował również książki z dziedziny szybownictwa, niektóre tłumaczone na kilka języków. Był autorem wielu opracowań fachowych, programów szkoleń, regulaminów. W czerwcu 1956 r. rozpoczął pracę w redakcji sportowej wydawnictwa „Sport i Turystyka”, a rok później zatrudnił się w roli wykładowcy w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Był to początek jego kariery naukowej. Pracował początkowo w charakterze adiunkta w Katedrze Teorii Sportu i Wychowania Fizycznego. Uzyskiwał kolejne tytuły naukowe, najpierw doktora wychowania fizycznego (1965), potem docenta (1970). Od 1965 r. aż do śmierci był kierownikiem Zakładu Rekreacji Ruchowej AWF. W pracy naukowej badał formy rekreacji fizycznej na obozach sportowo-rekreacyjnych, zajmował się przestrzenią funkcjonalną obiektów sportowych i terenów rekreacyjnych. Propagował zakładanie campingów i pół namiotowych. Prowadził badania nad rekreacją fizyczną dorosłych i ustalał determinanty tej aktywności w wieku starszym. Walczył o organizowanie w ośrodkach wczasowych prostych form wychowania fizycznego.

Na trwałe zapisał się jako twórca polskiego szybownictwa. Ogółem na 32 typach szybowców wylatał 818 godzin, na samolotach 306 godzin. Przyjaciele wspominający W.H. podkreślali jego atletyczną, potężną sylwetkę, a także niezwykłą energię i budzącą szacunek, a zarazem ujmującą, osobowość. Tak żegnała go redakcja „Skrzydlatej Polski”:

Był uosobieniem życzliwości, pogody i mądrości. Jego wszechstronna wiedza i bogate doświadczenie jednały mu zwolenników tej idei, którą reprezentował. Swoją postawą budził uznanie i szacunek. Jego zachowanie i sposób bycia działały mobilizująco na szybowników. Gdy przebywał wśród nich – znikało zdenerwowanie, pojawiał się na twarzach uśmiech. Jego autorytet sięgał daleko poza granice naszego kraju. Był wypróbowanym współpracownikiem naszej redakcji. […] Żyć dla ludzi. Być pożytecznym, to idea przewodnia profesora Humena. Tej idei pozostał wierny do ostatka. [T. Malinowski, Profesor, „Skrzydlata Polska” 1972, nr 35]

Odznaczenia: Złoty Krzyż Zasługi (1948), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Złota Odznaka zasłużonego Działacza Kultury Fizycznej (1955), Dyplom FAI im. Paula Tissandiera (1958), Chiński Medal Przyjaźni, Odznaka Zasłużonego Działacza Lotnictwa Sportowego, Odznaka Honorowa „Skrzydlatej Polski”, Złote Odznaczenie im. Janka Krasickiego, Honorowe Członkostwo Aeroklubu Warszawskiego.

Od 1934 r. był żonaty z Ludmiłą Michalewicz, z którą miał córkę Renatę (ur. 1937).

Został pochowany na Nowym Cmentarzu na Służewie (w Warszawie).

Bibliografia podmiotowa (w wyborze)

Humen W., Piłka ręczna, Lwów 1926.

Humen W., Ilaszewicz J., Zasady szkolenia szybowcowego (podręcznik instruktora i pilota szyb.), Warszawa 1939.

Szybownictwo. Podręcznik instruktora i pilota szybowcowego, praca zbiorowa pod red. W. Humena, Warszawa 1948.

Humen W., Szybownictwo w Polsce, Warszawa 1957.

Humen W., Podniebne zawody, Warszawa 1958.

Humen W., Demel M.,  Wprowadzenie do rekreacji fizycznej. Elementy historii, teorii i metodyki, Warszawa 1970.

Bibliografia przedmiotowa

Chełmecki J., Kądzelek K., Włodzimierz Humen (1904-1972), Halina Szwarc(1921-2002) – pionierzy aktywności fizycznej i rekreacji osób dorosłych i w trzecim wieku, [w:] Aktywność fizyczna i społeczna osób trzeciego wieku, red. J. Nowocień, K. Zuchora, Warszawa 2012, s. 152-161.

GKKF personalnie, „Przegląd Sportowy” 1958, nr 16.

Hądzelek K., Włodzimierz Humen (1904-1972). Redaktor naczelny „Wychowania Fizycznego” 1937-1939, „Kultura Fizyczna” 2006, nr 9/12, s. 9-10.

Konieczny J. R., Malinowski T., Mała encyklopedia lotników polskich, Warszawa 1983, s. 63-65.

Profesor,Skrzydlata Polska

Autor hasła

Wisława Bertman