Mieczysław Sośniak
ur. 1.01.1920 r. we Lwowie (obecnie Ukraina), zm. 13.09.1991 r. w Katowicach – nauczyciel akademicki, prawnik, organizator i pierwszy dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego
| |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Mieczysław Sośniak |
| Data i miejsce urodzenia | 1.01.1920, Lwów |
| Data i miejsce śmierci | 13.09.1991, Katowice |
| Zawód | nauczyciel akademicki, prawnik, dziekan |
Prof. M. Sośniak
Prof. M. Sośniak
Grób prof. M. Sośniaka na cmentarzu ewangelickim w Katowicach przy ul. Francuskiej
Mieczysław Sośniak urodził się w rodzinie Tadeusza Antoniego (1872–1953) i Marii z d. Turs, nauczycielki. Ojciec w listopadzie 1918 r. uczestniczył w obronie Lwowa. Był dyrektorem Zakładu Ubezpieczeń od Wypadków we Lwowie w latach 1919–1931 oraz delegatem rządu dla spraw Zakładu w latach 1927–1933. Rodzina posiadała w centrum Lwowa dużą kamienicę z sadem, którego pielęgnowanie było obowiązkiem gimnazjalisty. Ta pasja ogrodnicza uratowała mu życie w czasie sowieckiej okupacji Lwowa:
Po wkroczeniu […] wojsk radzieckich do Lwowa w wyniku paktu Ribbentrop–Mołotow, został on zatrzymany na ulicy i po komendzie „ruki w wierch” i po stwierdzeniu, że są one brudne, bo Profesor nie mógł ich domyć po pracach ogrodowych, które uwielbiał, żołnierz radziecki puścił go wolno, jako element klasowo mu odpowiadający, natomiast „białorucznicy” zostali po prostu wyeliminowani. [Kalus S., Wspomnienia osobiste o Profesorze Sośniaku – Mistrzu i Twórcy Wydziału Prawa, „Z Dziejów Prawa” 2018, t. 11, cz. 1, s. 137–138].
M.S. we Lwowie ukończył szkołę powszechną w 1930 r. i w tym samym roku wstąpił do IV Państwowego Gimnazjum im. Jana Długosza. Z zachowanych sprawozdań można wywnioskować, że był dobrym uczniem. Klasę I, wraz z czterema innymi uczniami, ukończył z wynikiem bardzo dobrym, natomiast klasę II z takim samym wynikiem zakończył w towarzystwie już tylko dwóch kolegów. Egzamin dojrzałości zdał w 1938 r. Tego samego roku wstąpił na Wydział Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza (UJK). Po zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną kontynuował studia na uniwersytecie, który w styczniu 1940 r. przekształcono w Lwowski Państwowy Uniwersytet im. Iwana Franki. W czasie okupacji niemieckiej pracował w charakterze posłańca przy kuchni prowadzonej przez Polski Komitet Pomocy. W latach 1941-1944 był studentem tajnego uniwersytetu, uczniem prof. Kazimierza Przybyłowskiego, który pełnił funkcję dziekana Tajnego Wydziału Prawa UJK. Ostatni egzamin M.S. zdał 13 czerwca 1944 r. uzyskując tytuł magistra praw. Prof. K. Przybyłowski tak pisał o swoim uczniu (z którym po latach spotkał się na Uniwersytecie Jagiellońskim):
Mieczysław Sośniak wyróżniał się już w czasie swych studiów uniwersyteckich […]. Należał do tej grupy studentów, którzy nie tylko pilnie sami się kształcili, ale nadto pomagali mi przy organizowaniu tajnego nauczania. [Niezwykła więź Kresów Wschodnich i Zachodnich. Wpływ lwowian na rozwój nauki i kultury na Górnym Śląsku po 1945 roku, red. K. Heska-Kwaśniewicz, A. Ratuszna, E. Żurawska, Katowice 2012, s. 58–59].
Po ponownym przejęciu miasta przez Armię Czerwoną w lipcu 1944 r. podjął oficjalne studia na uniwersytecie. W grudniu 1945 r. rodzina w ramach przesiedleń zmuszona została do opuszczenia Lwowa i przeniosła się do Krakowa. Zgłosił się na Uniwersytet Jagielloński (UJ), gdzie Rada Wydziału Prawa uchwałą z dnia 28 czerwca 1946 r. powierzyła mu stanowisko asystenta-wolontariusza, które piastował do 30 września. Dorabiał także poza uczelnią, udzielając lekcji gry na skrzypcach. 28 września 1946 r. zweryfikowano jego lwowskie studia odbyte w ramach tajnego nauczania, a pozytywna kontrola potwierdziła uzyskany tytuł i 4 października uzyskał oficjalny tytuł magistra praw UJ. Na długi czas związał się z Katedrą Prawa Cywilnego i Międzynarodowego Prywatnego na Wydziale Prawa UJ, kierowaną przez prof. K. Przybyłowskiego. Zajmował tam następujące stanowiska: młodszego asystenta (1.10.1946–30.11.1948), starszego asystenta (1.12.1948–31.05.1951), adiunkta (1.06.1951–31.08.1956), zastępcy profesora (1.09.1956–31.05.1957), samodzielnego pracownika nauki (docenta etatowego; 1.06.1957–1966). Stopień naukowy doktora uzyskał 17 grudnia 1948 r. na podstawie dysertacji dotyczącej kolizji norm cywilnoprawnych w czasie pt. Zagadnienia ogólne prawa międzyczasowego. Praca drukiem, w wersji zmienionej, ukazała się dopiero w 1962 r. pt. Konflikty w czasie norm cywilnoprawnych. Uchwałą Rady Państwa w dniu 29 września 1966 r. nadano mu tytuł profesora nadzwyczajnego.
W latach 1945–1950 podjął studia filozoficzne na Wydziale Humanistycznym, gdzie był uczniem m.in. Romana Ingardena, a na podstawie pracy pt. Metoda genetyczna i jej zastosowanie w naukach humanistycznych uzyskał w grudniu 1951 r. tytuł magistra nauk filozoficznych. Kwalifikacje pogłębiał w latach 1947–1950 w ramach podjętej aplikacji w Prokuratorii Generalnej RP w Krakowie, którą zakończył egzaminem referendarskim złożonym 18 marca 1950 r. Po skończonej aplikacji pracował tam jako referendarz do 30 października 1951 r.
W pracy naukowo-badawczej skupił się na tematyce odpowiedzialności cywilnej oraz zagadnieniach związanych z prawem prywatnym międzynarodowym, prawem przewozowym oraz problematyką umów. Na bazie zainteresowań badawczych napisał pracę pt. Nieważność czynności zdziałanych na szkodę własności społecznej, na podstawie której 30 maja 1957 r. został mianowany docentem. Z tego obszaru badawczego pochodzi także wysoko ceniona i trzykrotnie wydawana monografia Cywilna odpowiedzialność lekarza (wyd. w 1968, 1977, 1989).
W 1965 r. otrzymał zadanie zorganizowania Wydziału Prawa w Katowicach, jako filii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przygotowany projekt był podstawą do rozmów, jakie podjął rektor UJ Mieczysław Klimaszewski z Henrykiem Jabłońskim, ministrem szkolnictwa wyższego. 23 czerwca 1966 r. M.S. wszedł w skład komisji powołanej przez rektora dla opracowania schematu organizacyjnego Filii i został prodziekanem Wydziału Prawa UJ ds. Filii. W tym samym roku, po uzyskaniu nominacji na profesora nadzwyczajnego, wraz z rodziną przeprowadził się na stałe do Katowic. 14 października 1966 r. odbyła się uroczystość inauguracji Filii UJ w Katowicach i od roku akademickiego 1966/1967 ruszyły dzienne studia prawa. Od początku istnienia Filią kierował M.S. jako prodziekan Wydziału Prawa UJ, a 1 stycznia 1967 r. przyjął dodatkowo funkcję kierownika Katedry Prawa Cywilnego Obrotu Wewnętrznego Międzynarodowego w filii. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 czerwca 1968 r. doszło do utworzenia Uniwersytetu Śląskiego na bazie dwu szkół, tj. Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Filii UJ. W strukturach UŚ M.S. pełnił wiele odpowiedzialnych stanowisk. Uczestniczył w tworzeniu i organizacji Wydziału Prawa i Administracji (WPiA), którego został pierwszym dziekanem. Stanowisko to piastował, jako jedyny, przez trzy kadencje (1968–1969; 1986–1987; 1987–1990). Miał realny wpływ na wprowadzane do planu studiów różnych przedmiotów nauczania, np. ekonomiki czy przemysłu. Sprawował funkcję dyrektora Instytutu Prawa Sądowego (1969–1981), kierownika Podyplomowego Studium Problematyki Prawnej Handlu Zagranicznego (1978–1979, 1981–1983, 1985–1986) oraz kierownika Katedry Prawa Cywilnego (1981–1991), 1 stycznia 1973 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego.
Przeszedł na emeryturę 1 października 1990 r., lecz nadal pracował na UŚ na pół etatu. Znał biegle język niemiecki, francuski, rosyjski i ukraiński. W mniejszym stopniu angielski i włoski. Swobodnie posługiwał się językiem łacińskim. Wyjeżdżał z wykładami na zagraniczne uczelnie, wybierany był na arbitra w międzynarodowych sporach handlowych.
Był autorem kilku monografii i podręczników, a także ponad 200 rozpraw, studiów i artykułów w czasopismach naukowych oraz specjalistycznych książek z dziedziny prawa cywilnego, rodzinnego i przewozowego. Wypromował dziesięciu doktorów, uczestniczył w około dwudziestu innych przewodach doktorskich i habilitacyjnych. Brał udział w licznych konferencjach krajowych i zagranicznych. W latach 1979–1989 był redaktorem „Problemów Prawa Przewozowego”.
Prof. Stanisława Kalus przytoczyła opowieści M.S. z okresu, kiedy mieszkał we Lwowie i tak go wspominała:
Miejsce urodzenia wywarło głęboki wpływ na ukształtowanie Jego osobowości. Specyficzna mieszanka humoru i lekkości, wrażliwości na piękno i przyrodę, jakie są ściśle związane z dawnym Lwowem, odcisnęły niezatarte piętno na Nim. Z drugiej strony bardzo skomplikowane dzieje kresowe także wpłynęły na osobowość Profesora. [S. Kalus, Wspomnienia osobiste o Profesorze Sośniaku – Mistrzu i Twórcy Wydziału Prawa, „Z Dziejów Prawa” 2018, t. 11, cz. 1, s. 137]
Natomiast Tadeusz Donocik, we wspomnieniach z lat studiów na WPiA, pisał:
Mieliśmy także kilku charakterystycznych wykładowców. Na przykład profesor Mieczysław Sośniak zaczynał grać na skrzypcach podczas egzaminu, jeśli student go zdenerwował. Zdarzało się również, że wyrzucał indeks studenta przez okno. [M. Kłoskowicz, Długa przyjaźń z uczelnią, „Gazeta Uniwersytecka UŚ” 2011, nr 2, s. 21]
M.S. był członkiem m.in.: Związku Pracowników Finansowych, Związku Nauczycielstwa Polskiego, Zrzeszenia Pracowników Polskich, Komisji Nauk Prawnych Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie i Komisji do Spraw Reformy Prawa Cywilnego, Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej, Śląskiego Instytutu Naukowego, Towarzystwa Naukowego Prawa Karnego, Association Henri Capitant.
Z okazji 30-lecia uzyskania stopnia doktora autorzy i redakcja periodyku „Studia Iuridica Silesiana” poświęcili mu jeden z tomów (t. 5 wyd. w 1979 r.).
Odznaczony: Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955), Krzyżami Orderu Odrodzenia Polski: Kawalerskim (1972), Oficerskim (1977) i Komandorskim (1990), a także Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1985) i Złotą Odznaką za Zasługi dla UŚ. Wielokrotny laureat Nagród Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
3 kwietnia 1954 r. poślubił w Krakowie Alicję z d. Drozdowską (1926–1989), prawniczkę. Mieli syna Tadeusza (1957–2015), doktora filozofii, pracownika Uniwersytetu Śląskiego. Mieszkali w Katowicach przy ul. Drozdów. Pasjami profesora były: film i literatura francuska, historia sztuki, Teatr Telewizji i zwierzęta, a zwłaszcza koty. Swoją pasję podróżniczą łączył często z wyjazdami naukowymi.
Pochowany został w rodzinnym grobowcu na cmentarzu ewangelickim w Katowicach przy ul. Francuskiej.
Profesor Mieczysław Sośniak był patronem auli na Wydziale Prawa i Administracji, kiedy wydział mieścił się w budynku przy ul. Bankowej 8 (do 2003 r.).
Bibliografia podmiotowa
Wykaz publikacji naukowych Mieczysława Sośniaka wydanych do 1978 r., zob. „Studia Iuridica Silesiana” 1979, nr 5, s. 282–291, ponadto:
Sośniak M., Cywilna odpowiedzialność lekarza, Warszawa, wyd. 3, 1989.
Sośniak M., Prawo prywatne międzynarodowe, Katowice, wyd. 3: 1991.
Sośniak M., Należyta staranność, Katowice 1980.
Sośniak M., Rozwój historyczny konstrukcji umowy obligacyjnej, Katowice 1986.
Sośniak M., Francuski system umów obligacyjnych, Katowice 1989.
Sośniak M., Zagadnienia typologii i systematyki umów obligacyjnych, Katowice 1990.
Bibliografia przedmiotowa
Jarosz-Nojszewska A., Działalność i organizacja Zakładu Ubezpieczeń od Wypadków we Lwowie w latach 1919-1933, [w:] Kresy wschodnie. Gospodarcze i społeczne znaczenie polskich kresów, red. T. Głowiński, Wrocław 2015, s. 187.
Kalus S., Wspomnienia osobiste o Profesorze Sośniaku – Mistrzu i Twórcy Wydziału Prawa, „Z Dziejów Prawa” T. 11, cz. 1 (2018), s. 137–141.
Naukowiec, wychowawcza i dydaktyk. 20. rocznica śmierci prof. Mieczysława Sośniaka, „Gazeta Uniwersytecka UŚ” 2011, nr 1, s. 25.
Niezwykła więź Kresów Wschodnich i Zachodnich. Wpływ lwowian na rozwój nauki i kultury na Górnym Śląsku po 1945 roku, pod red. K. Heskiej-Kwaśniewicz, A. Ratusznej, E. Żurawskiej, Katowice 2012, s. 58–59.
Pazdan M., Mieczysław Sośniak (1920–1991), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 40, z. 4, Kraków 2001, s. 610–612.
Pazdan M., Sośniak Mieczysław Stanisław (1920–1991), „Państwo i Prawo” 1992, z. 3, s. 90–91.
Sośniak Mieczysław Stanisław, [w:] Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, t. 2, 1780–2012, Kraków 2014, s. 493–495.
Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum IV im. Jana Długosza we Lwowie za rok szkolny 1930/31, Lwów 1931, s. 17 https://sbc.org.pl/publication/63244 i za rok szkolny 1931/32, Lwów 1932, s. 20 https://sbc.org.pl/publication/63245 [dostęp: 23.03.2026].
„Studia Iuridica Silesiana” 5 (1979) – tom poświęcony prof. M. Ś.
Wyrósł z dobrego drzewa... Uniwersytet Śląski 1968–1998. Fakty, dokumenty, relacje, red. nauk. Antoni Barciak, Katowice 1998, s. 117, 287–291.
Autor hasła
Anita Tomanek [marzec 2026]