Kazimierz Gostkowski

Imię i nazwisko	Kazimierz Gostkowski
Data i miejsce urodzenia	18.07.1894, Stanisławów
Data i miejsce śmierci	11.07.1980, Gliwice
Zawód	fizyk, nauczyciel, nauczyciel akademicki

ur. 18.07.1894 r. w Stanisławowie (obecnie Ukraina), zm. 11.07.1980 r. w Gliwicach, fizyk, nauczyciel, naukowiec, wykładowca Politechniki Lwowskiej, profesor Politechniki Śląskiej

Rodzicami Kazimierza Gostkowskiego byli Kazimierz, nadinżynier kolei państwowych i Antonina z domu Schmidt. Od 1912 r., po ukończeniu gimnazjum we Lwowie K. G. studiował fizykę na Uniwersytecie Lwowskim, gdzie w latach 1914–1929 był demonstratorem, asystentem, potem starszym asystentem w Katedrze Fizyki u prof. Romana Negrusza (1874-1926) i u prof. Stanisława Lorii (1883-1958). W trakcie walk o Lwów z Ukraińcami w latach 1918-1919 służył w Wojsku Polskim, w Oddziale Elektrotechnicznym, a potem, w 1920 r. w III Parku Lotniczym. W 1926 r. obronił pracę doktorską pt. Recherches sur la chûte de potentiel dans les electrolytes (Badania nad spadkiem napięcia w elektrolitach). W roku akad. 1926/27 wykładał zastępczo fizykę na Uniwersytecie Lwowskim za chorego prof. Negrusza. W latach 1926–1940 pracował jako nauczyciel fizyki w Państwowej Szkole Przemysłowej (Technicznej od początku lat 30.) we Lwowie. W roku akademickim 1926/1927 wykładał fizykę w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie oraz na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu we Lwowie. W roku akad. 1930/1931, ze względu na chorobę prof. Tadeusza Malarskiego (1883-1952), K. G. pełnił funkcję kierownika Katedry Fizyki na Wydziale Rolniczo-Lasowym Politechniki Lwowskiej, jako czasowy zastępca prof. Malarskiego. W latach 1931–1934 był tam starszym asystentem, a w latach 1936–1938 asystentem–wolontariuszem, wykonując szereg prac naukowych, dotyczyły one głównie badania potencjału elektrokinetycznego. Pracę naukową wykonywał wieczorami, po zajęciach w szkole.

W latach 1940–1941 i 1944–1945 K. G. był docentem w lwowskim Państwowym Instytucie Medycznym (powstałym z wydzielonego przez władzę radziecką Wydziału Medycznego Uniwersytetu we Lwowie) w latach 1944–1945 kierował tam Katedrą Chemii, natomiast w latach niemieckiej okupacji Lwowa (1941-1944) był wykładowcą w średniej szkole technicznej, w którą Niemcy zamienili Politechnikę. Pełnił wówczas także funkcję Inspektora Polskiego Szkolnictwa Zawodowego na Dystrykt Galicja, starając się utrzymać działalność 22 polskich szkół we Lwowie, przyczyniając się do uratowania kilku tysięcy młodzieży i nauczycieli przed wywózką do Niemiec na roboty przymusowe.

Po wysiedleniu ze Lwowa K. G. podjął pracę jako naczelnik szkolnictwa zawodowego w Zjednoczeniu Przemysłu Cynkowego w Katowicach (1945–1946), gdzie działał także jako doradca do 1951 r., następnie objął posadę kierownika laboratorium Zakładów Chemicznych „Silesia” w Lipinach Śląskich, gdzie pracował w latach 1946–1949. W 1949 r. został kierownikiem Katedry Fizyki na Wydziale Chemicznym Politechniki Śląskiej jako zastępca profesora. W latach 1953–1964, do przejścia na emeryturę w 1964 r. kierował zespołową Katedrą Fizyki na tej uczelni. W 1950 r. był prodziekanem, a w latach 1951–1954 dziekanem Wydziału Chemicznego. W 1954 r. został mianowany docentem, a w 1958 r. profesorem nadzwyczajnym.

Naukowo K. G. zajmował się głownie chemią fizyczną i fizyką koloidów (niejednorodnych mieszanin, formy pośredniej między roztworem a mieszaniną mechaniczną), do czego zachęcił go prof. Marian Smoluchowski (1872-1917), a potem prof. Malarski. Był autorem ok. 30 prac, z czego część wykonywana dla przemysłu nie była publikowana. Wiele z nich spotkało się z przychylnym przyjęciem w świecie naukowym, były cytowane w literaturze zagranicznej.

W 1952 r. mianowano K. G. kierownikiem Zakładu Optyki i Mechaniki Precyzyjnej Politechniki Śląskiej. Po oddzieleniu Zakładu Optyki i Mechaniki Precyzyjnej od Katedry Fizyki w jego miejsce utworzono tam Zakład Koloidów, gdzie Gostkowski wykonał i kierował wykonaniem wielu prac. Pod koniec życia szczególnie interesowała go adaptacja maszyny elektrostatycznej do celów leczniczych. W 1924 r. uzyskał patent na maszynę elektrostatyczną.

K. G. był promotorem czterech prac doktorskich. Ponadto w czasie kierowania przez niego Katedrą ośmiu pracowników uzyskało doktorat, a jeden habilitację. Ze względu na niedostatek wyposażenia Katedry wiele z nich zostało przeprowadzonych poza Gliwicami.

Aktywnie działał w Polskim Towarzystwie Fizycznym (PTF). Do 1939 r. był członkiem Lwowskiego Oddziału PTF, a po II wojnie światowej Gliwickiego Oddziału PTF. W latach 1952–1955 i 1960–1968 był przewodniczącym Oddziału PTF w Gliwicach. Brał czynny udział w Zjazdach Fizyków Polskich, w 1963 r. był przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego XVIII Zjazdu Fizyków Polskich w Gliwicach–Katowicach. Często wygłaszał wykłady popularne dla wysuniętych robotników (wyróżniających się robotników, wyznaczonych przez zakłady pracy do poszerzenia wiedzy) studiujących w Technikum w Bytomiu i Gliwicach.

Za działalność naukową i dydaktyczną K. G. był wyróżniony licznymi odznaczeniami i nagrodami, m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, odznaką „Zasłużony dla Politechniki Śląskiej” lub odznaką „XV-lecia Politechniki Śląskiej”.

Interesował się malarstwem, sam malował, zajmował się też fotografią. Ze względu na chorobę wynikłą z przeciążenia pracą utracił wzrok.

Miał żonę Helenę Bruehlówną (ur. w 1907 r.), małżeństwo było bezdzietne.

K. G. został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Gliwicach. Jego spuściznę żona przekazała do Archiwum PAN w Warszawie (sygn. III-260).

Bibliografia

Archiwum Politechniki Śląskiej, Teczka osobowa Kazimierza Gostkowskiego, sygn. 3462.

Kretkiewicz U., Świątek B., Wodzińska A., Mizikowski J., Materiały Kazimierza Gostkowskiego, K – III_-_260_Kazimierz Gostkowski, Inwentarz w Archiwum PAN w Warszawie, strona internetowa Archiwum PAN w Warszawie, https://archiwum.pan.pl/images/zasob/Inwentarze/III_-_260_Kazimierz_Gostkowski.pdf (dostęp 17.02.2026).

Programy Politechniki Śląskiej (1949-1981) dostępne na stronie Biblioteki Cyfrowej Politechniki Śląskiej https://delibra.bg.polsl.pl/dlibra/publication/25661#structure

Rataj P., Kazimierz Gostkowski, [w:] Tadeusz Malarski (1883-1952). Fizyk, pionier polskiej i lwowskiej radiotechniki, nauczyciel akademicki i patriota. Lwów-Gliwice-Kraków, red. J. Hickiewicz, Opole-Bydgoszcz 2025, s. 215-219.

Szpilecki J., Prof. n. dr. fil. Kazimierz Gostkowski, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej” 1981, nr 686, seria Matematyka–Fizyka nr 39, s. 7–12.

Autor hasła

Piotr Rataj