Justyn Sandauer
ur. 8.01.1924 r. we Lwowie (obecnie Ukraina), zm. 15.07.2018 r. – dr inżynier, konstruktor szybowcowy, pilot szybowcowy i samolotowy, wykładowca akademicki
| |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Justyn Sandauer |
| Data i miejsce urodzenia | 8.01.1924, Lwów |
| Data i miejsce śmierci | 15.07.2018 |
| Zawód | konstruktor szybowcowy, pilot szybowcowy i samolotowy, wykładowca akademicki |
Justyn Sandauer
SZD-6 Nietoperz konstrukcji Justyna Sandauera w zbiorach Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie
Justyn Sandauer
Justyn Sandauer
Justyn Sandauer urodził się we Lwowie w rodzinie o korzeniach żydowskich, jego ojcem był lwowski adwokat dr Juliusz Sandauer, a matką Paulina z domu Witz, romanistka, absolwentka Uniwersytetu Lwowskiego (doktorat obroniony 19 maja 1923 r.). Wcześnie został osierocony przez ojca. Uczył się najprawdopodobniej w VIII Państwowym Liceum i Gimnazjum im. Króla Kazimierza Wielkiego we Lwowie, które w czasie okupacji sowieckiej funkcjonowało jako Szkoła Średnia nr 14 z polskim językiem wkładowym. Tam w 1941 roku uzyskał świadectwo dojrzałości, które zaginęło w czasie zawieruchy wojennej. Podczas okupacji niemieckiej Lwowa w 1943 roku został wywieziony do pracy przymusowej do Moosbierbaum (Dolna Austria). W 1945 roku powrócił do Lwowa i wkrótce został przesiedlony na południe Polski. Zamieszkał początkowo w Krakowie, gdzie rozpoczął studia na Oddziale Lotniczym Akademii Górniczo-Hutniczej. W tym czasie rozpoczęła się jego przygoda z lotnictwem.
W 1947 roku przeszedł szkolenie szybowcowe w Goleszowie, a rok później samolotowe w Cywilnej Szkole Pilotów i Mechaników w Ligotce Dolnej. W 1949 roku uzyskał dyplom magistra inżyniera i podjął pracę w biurze konstrukcyjnym Instytutu Szybownictwa w Bielsku. Pierwszym szybowcem skonstruowanym przez Justyna Sandauera był SZD-6x Nietoperz, według projektu mgr inż. Władysława Nowakowskiego. Szybowiec został oblatany w 1951 r. Uczestniczył również w opracowaniu konstrukcji wyczynowego szybowca SZD-8 Jaskółka (projektu mgr inż. Tadeusza Kostii) w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym
Za prace konstrukcyjne otrzymał wraz z zespołem w 1952 r. Nagrodę Państwową III stopnia. Jego kolejną konstrukcją był opracowany wspólnie z inż. Romanem Zatwarnickim szybowiec szkolno-wyczynowy SZD-9 Bocian. Bocian stał się legendarnym szybowcem, na którym kształciło się wielu doskonałych polskich szybowników. Zbudowano 615 konstrukcji tego typu. Wspólnie z inż. Józefem Niespałem skonstruował także szybowiec eksperymentalny SZD-11 Albatros (oblot w 1954 r.).
Pracę w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym w Bielsku łączył z pracą pedagogiczną. W szkole Instruktorów Szybowcowych w Aleksandrowicach k. Bielska wykładał podstawy aerodynamiki, prowadził także kurs fizyki. Gdy po wojnie reaktywowano w Bielsku Państwową Szkołę Przemysłową z wydziałem mechaniczno-lotniczym, inż. Sandauer został w niej wykładowcą termodynamiki. Jego talenty zostały docenione i w 1953 roku zaproponowano mu pracę w Instytucie Lotnictwa w Warszawie, rozpoczął ją w Zakładzie Wytrzymałości. Wkrótce po przeniesieniu przystąpił wraz ze swym ówczesnym przełożonym Tadeuszem Chylińskim do pracy nad projektem celu latającego oznaczonego symbolem TC-2, a następnie z inż. Jerzym Haraźnym opracował konstrukcję celu holowanego Spec-4 (modyfikacja projektu Tadeusza Chylińskiego), który jednak nie doczekał się realizacji. W 1956 r. uczestniczył w opracowaniu Bociana Z, na którym w 1956 r. wziął udział w Szybowcowych Mistrzostwach Świata w Saint-Yan we Francji. Polska załoga (J. Sandauer i J. Nowotarski) zajęła szóste miejsce w kategorii szybowców dwumiejscowych, gdyż w ostatniej fazie zawodów szybowiec uległ rozbiciu.
Wraz z inż. Tadeuszem Chylińskim zaprojektował konkurencyjny dla TS-11 Iskra, niezrealizowany projekt odrzutowego samolotu szkolno-treningowego As (1956). W latach 1963–1968 był zastępcą dyrektora Instytutu Lotnictwa ds. naukowych. Od czerwca 1968 r. pracował w Zakładzie Badań w Locie. Prowadził tam badania naukowe. Ich wyniki publikował w artykułach na łamach czasopism naukowych m.in. „Prace Instytutu Lotnictwa” W 1970 r. obronił na Politechnice Warszawskiej pracę doktorską pt. Obciążenie szybowca w locie holowanym w atmosferze burzliwej. W 1973 r. otrzymał tytuł docenta. W ramach pracy w Instytucie Lotnictwa od 1968 r. pracował w Zakładzie Badań w Locie (ZBL) prowadził badania w locie samolotów PZL-104 Wilga 40, powtórne próby flatterowe samolotu TS-11 Iskra, próby prototypów samolotu PZL-106 Kruk oraz próby korkociągowe samolotów rolniczych PZL M18 Dromader i PZL M-15 (Belphegor), a także badania w locie samolotów: I-22 Iryda i I-23 Manager. W latach 1981-1984 prowadził wykłady z aerodynamiki i mechaniki lotu na jednej z czołowych uczelni afrykańskich Universite Nationale du Zaire w Zairze. Przez 35 lat uczestniczył w pracach Komisji Ekspertów OSTIV (Sailplane Development Panel). Władał biegle czterema językami. Pod jego redakcją w 1967 r. ukazał się Podręcznik pilota szybowcowego, był współautorem publikacji książkowych z historii szybownictwa, m.in.: Polskie szybowce SZD (2016), Przegląd polskich szybowców: 1945-2017 (2017).
W 1986 r. przeszedł na emeryturę, ale pracował nadal w Instytucie Lotnictwa, służąc swoją wiedzą młodszym badaczom. Działał w Klubie Seniorów Lotnictwa przy Aeroklubie Bielsko-Bialskim. Uczestniczył w kolejnych zjazdach seniorów organizowanych przez aeroklub.
W 2018 r. w nekrologu koledzy z Instytutu Lotnictwa pisali o nim:
Nasze środowisko straciło w osobie Justyna Sandauera wybitnego specjalistę od mechaniki lotu i aerodynamiki, nauczyciela pilotów doświadczalnych i inżynierów prób w locie, człowieka o ogromnej wiedzy fachowej, dorobku i doświadczeniu w zakresie techniki lotniczej, człowieka życzliwego i serdecznego. [https://ilot.lukasiewicz.gov.pl/zmarl-dr-inz-justyn-sandauer/]
Został pochowany 24 lipca 2018 r. w grobie rodzinnym na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera K-6a-2).
Bibliografia podmiotowa
Podręcznik pilota szybowcowego, red. Justyn Sandauer, Warszawa 1967.
Sandauer, J., Statystyczna metoda wyznaczania obciążeń sztywnego samolotu w burzliwej atmosferze, „Prace Instytutu Lotnictwa” 1961, nr 15.
Sandauer, J., Nowe podejście do zagadnienia współczynnika bezpieczeństwa w konstrukcji szybowców, „Prace Instytutu Lotnictwa” 1966, nr 26.
Sandauer, J., Obciążenia sztywnego szybowca w locie holowanym w burzliwej atmosferze, „Prace Instytutu Lotnictwa” 1970, nr 43.
Sandauer, J., Charakterystyki statyczne i dynamiczne szybowca z płytowym usterzeniem wysokości, „Prace Instytutu Lotnictwa” 1971, nr 47.
Sandauer, J., Wpływ sprężystości giętnej skrzydła na obciążenia szybowca od pojedynczych podmuchów, „Prace Instytutu Lotnictwa” 1973, nr 53.
Bibliografia przedmiotowa
Księga sportu polskiego 1944-1974, red. A. Brzezicki i in., Warszawa, 1975, s. 409.
Mańkowski L., Dr inż. Justyn Sandauer nie żyje, Rada Seniorów Lotnictwa https://www.rslap.org/post/dr-in%C5%BC-justyn-sandauer-nie-%C5%Bcyje [dostęp: 2.03.2026]
Morgała A., Polskie samoloty wojskowe, Warszawa 1981, s. 485.
Polskie szybowce 1945-2011, red. A. Glass, T. Murawski, Bielsko-Biała 2012, s. 55.
Skarbiński A., Dzieje lotnictwa na Podbeskidziu 1932 – 2000, Wrocław 2015, s. 167-169, 171, 342-343.
Tu byli, tu pracowali ... 100 twarzy Instytutu Lotnictwa, red. W. Wiśniowski, Warszawa 2016, s. 139.
Zmarł dr inż. Justyn Sandauer, https://ilot.lukasiewicz.gov.pl/zmarl-dr-inz-justyn-sandauer/ [dostęp: 26.02.2026]
Autorka hasła
Wisława Bertman